მედიკამენტები მოგზაურობისას: რეცეპტი, ექიმის წერილი და საზღვრის წესები

მთავარი წესი: წამალს დანიშნულების ქვეყნის კანონი აფასებს

წამალი, რომელიც საქართველოში ჩვეულებრივ აფთიაქში იყიდება, სხვა ქვეყანაში შეიძლება მკაცრად კონტროლირებადი ან სულაც აკრძალული იყოს, და პირიქით. საზღვარზე მოქმედებს იმ ქვეყნის წესი, სადაც შედიხართ, გადაჯდომისას კი ზოგჯერ სატრანზიტო ქვეყნისაც. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) მოგზაურებს აფრთხილებენ, რომ აკრძალული ან შეზღუდული წამლის გადატანას შეიძლება მოჰყვეს მგზავრობის შეფერხება, წამლის ჩამორთმევა, ქვეყანაში შესვლაზე უარი ან დაკავებაც. მაგალითად, იაპონია კრძალავს ამფეტამინის შემცველ ნებისმიერ წამალს, მაშინაც კი, როცა ის სხვა ქვეყანაში ექიმის დანიშნულებით არის გამოწერილი.

ამიტომ გამგზავრებამდე სამი კითხვა უნდა გაარკვიოთ: რა მოქმედი ნივთიერებაა თქვენს წამალში, შედის თუ არა ის დანიშნულების ქვეყნის კონტროლირებად სიაში და რა დოკუმენტს ითხოვს ეს ქვეყანა. პირველ კითხვაზე პასუხი წამლის ინსტრუქციაშია ან ექიმთან, მეორესა და მესამეზე კი ოფიციალურ წყაროებში, რომლებსაც ქვემოთ ჩამოვთვლით.

რა ქაღალდები უნდა ახლდეს წამალს?

დოკუმენტების კომპლექტი ყველა მოგზაურისთვის მსგავსია, განსხვავება ძირითადად დამოწმების დონეშია. რა უნდა ეწეროს თარგმნილ რეცეპტსა და ექიმის წერილში და როგორ ითარგმნება დოზები, დეტალურად რეცეპტების თარგმანის გვერდზეა ახსნილი. აქ მოკლე ჩეკლისტია:

• რეცეპტი ან დანიშნულება პაციენტის სახელზე, თარგმნილი ინგლისურად ან დანიშნულების ქვეყნის ენაზე.
• ექიმის წერილი კლინიკის ბლანკზე: ყოველი პრეპარატი საერთაშორისო არაპატენტირებული დასახელებით, დოზა, მიღების რეჟიმი და მოგზაურობის ხანგრძლივობა.
• წამლების ერთგვერდიანი სია, რომ საზღვარზე ან უცხოელ ექიმთან ერთი ფურცლით ახსნათ ყველაფერი.
• ორიგინალი შეფუთვა ეტიკეტით და ინსტრუქციით; კვირის აბების კონტეინერი შემოწმებისას ზედმეტ კითხვებს იწვევს.
• ციფრული ასლები ყველა დოკუმენტისა ტელეფონსა და ელფოსტაში, თუ ქაღალდი დაიკარგება.
• ნებართვა ან სერტიფიკატი, თუ დანიშნულების ქვეყანა მას კონტროლირებად ნივთიერებაზე ითხოვს.

ჩვეულებრივი მედიკამენტების თარგმანს ნოტარიული დამოწმება იშვიათად სჭირდება. კონტროლირებად ნივთიერებებზე კი ზოგი ქვეყანა დამოწმებულ დოკუმენტს ითხოვს, ხოლო საქართველოში ასეთი წამლის შემოტანისას დამოწმებულ თარგმანს ქართული წესიც ითხოვს.

რამდენი წამალი წავიღოთ?

საზღვარზე წამალი პირად მოხმარებად მაშინ ითვლება, როცა რაოდენობა დანიშნულ დოზასა და მოგზაურობის ხანგრძლივობას შეესაბამება. გამოთვლა მარტივია: დღიური დოზა გამრავლებული დღეების რაოდენობაზე, პლუს მცირე მარაგი რეისის გადადების შემთხვევისთვის, რომლის ოდენობასაც ექიმთან ერთად განსაზღვრავთ.

წამლის გადატანა მხოლოდ იმ ადამიანისთვის შეიძლება, ვისთვისაც ის დაინიშნა და ვინც თავად მოგზაურობს. ნათესავისთვის ან ნაცნობისთვის გადასაცემად წაღებული წამალი პირადი მოხმარება აღარ არის, ხოლო კონტროლირებადი ნივთიერების შემთხვევაში ეს სერიოზულ სამართლებრივ პრობლემად შეიძლება იქცეს.

კონტროლირებადი ნივთიერებები: სად მოვძებნოთ ოფიციალური წესი

ძლიერი ოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებლები, ბენზოდიაზეპინები, ზოგიერთი საძილე და ანტიეპილეფსიური საშუალება და ყურადღების დეფიციტის სამკურნალო სტიმულატორები ნარკოტიკული საშუალებებისა და ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ საერთაშორისო კონვენციებით კონტროლდება. მათ გადატანაზე ერთიანი მსოფლიო წესი არ არსებობს: თითოეული ქვეყანა საკუთარს ადგენს. მოქმედების თანმიმდევრობა ასეთია:

1. დაადგინეთ მოქმედი ნივთიერება

   კოლოფზე სავაჭრო სახელი წერია, წესები კი მოქმედ ნივთიერებას ეხება. ჩაიწერეთ თითოეული პრეპარატის საერთაშორისო დასახელება.

2. ნახეთ საერთაშორისო კრებული

   ნარკოტიკების კონტროლის საერთაშორისო საბჭოს (INCB) ვებგვერდზე მოგზაურებისთვის თავმოყრილია ქვეყნების უმეტესობის შესვლის წესები კონტროლირებად წამლებზე. კრებული ქვეყნების მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას ეყრდნობა, ამიტომ ბოლო ცვლილებას შეიძლება არ ასახავდეს.

3. გადაამოწმეთ დანიშნულების ქვეყნის უწყებასთან

   ოფიციალური წყაროა დანიშნულების ქვეყნის ჯანდაცვის სამინისტრო ან წამლების მარეგულირებელი სააგენტო, საბაჟო სამსახური და საელჩო. მაგალითად, გერმანიის წამლებისა და სამედიცინო მოწყობილობების ფედერალური ინსტიტუტი (BfArM) ხსნის, რომ შენგენის ზონის გარეთ მოგზაურობისას ექიმი ადგენს მრავალენოვან ცნობას ინდივიდუალური და დღიური დოზით, მოქმედი ნივთიერების საერთაშორისო სახელწოდებითა და მოგზაურობის ხანგრძლივობით, და აფრთხილებს, რომ ზოგი ქვეყანა იმპორტის ნებართვას ითხოვს, რაოდენობას ზღუდავს ან კონკრეტულ ნივთიერებას საერთოდ კრძალავს.

4. მოითხოვეთ ცნობა ან ნებართვა წინასწარ

   თუ ქვეყანა ნებართვას ითხოვს, განაცხადი გამგზავრებამდე რამდენიმე კვირით ადრე შეიტანეთ, რადგან უწყებას პასუხისთვის დრო სჭირდება. ექიმის ცნობა მოთხოვნილ ენაზე თარგმნეთ და, თუ ქვეყანა ითხოვს, დაამოწმეთ.

5. გაითვალისწინეთ ტრანზიტი

   თუ გადაჯდომისას საზღვარს კვეთთ ან ბარგს იღებთ, სატრანზიტო ქვეყნის წესიც მოქმედებს და ის ცალკე უნდა შეამოწმოთ.

თუ წესი გაურკვეველია ან ქვეყანა პრეპარატს კრძალავს, მკურნალ ექიმს ჰკითხეთ ალტერნატივაზე, რომელიც დანიშნულების ქვეყანაში დაშვებულია, ან ადგილზე მკურნალობის გაგრძელებაზე იქაური ექიმის დანიშნულებით. პრეპარატის შეცვლაზე გადაწყვეტილებას მხოლოდ ექიმი იღებს.

შპრიცები, ინსულინის კალმები და მაცივარში შესანახი წამლები

საინექციო და გაგრილებას საჭიროებადი პრეპარატების ფრენით გადატანის ძირითადი წესები, ხელბარგიდან თერმოჩანთამდე, ავიამგზავრობის დაგეგმვის გვერდზეა აღწერილი. აქ რამდენიმე პრაქტიკულ დეტალს ვამატებთ, რომლებიც ხშირად ავიწყდებათ:

• ბარგის განყოფილება არ გამოდგება: იქ ტემპერატურა შეიძლება ძლიერ დაეცეს, გაყინული ინსულინი კი უვარგისია, თუნდაც მერე გალღვეს.
• გამაგრილებელი ელემენტი წამალს პირდაპირ არ უნდა ეხებოდეს: გაყინულ ელემენტთან კონტაქტი პრეპარატს გაყინავს. რა ტემპერატურაზე ინახება თქვენი წამალი, ინსტრუქციაში წერია.
• დრო კარიდან კარამდე დაითვალეთ: ტრანსფერი, ლოდინი და გადაჯდომა. თუ ჯამი ელემენტის გაგრილების ვადას აღემატება, მაცივრის ხელმისაწვდომობა გზაზე და სასტუმროში წინასწარ დააზუსტეთ.
• მოწყობილობები ექიმის წერილში: შპრიცები, ნემსები, კალმები, ინსულინის ტუმბო ან გლუკოზის სენსორი წერილში ჩამოწერეთ; ზოგ მოწყობილობაზე მწარმოებელი უსაფრთხოების შემოწმების საკუთარ რეკომენდაციებს იძლევა.
• ნემსების კონტეინერი: გამოყენებული ნემსებისთვის პატარა დახურული კონტეინერი წაიღეთ.
• ინექციის გრაფიკი და დროის სარტყელი: დროის დიდი სხვაობისას დოზის დროის შეცვლა ექიმთან წინასწარ განიხილეთ.

წამლის შემოტანა საქართველოში: რას ითხოვს ქართული წესი

ჩვეულებრივი მედიკამენტების შემოტანას ფიზიკური პირის ინდივიდუალური საჭიროებისთვის მინისტრის 2011 წლის 15 ივნისის №01-31/ნ ბრძანება არეგულირებს. ის ადგენს სტანდარტული შეფუთვების რაოდენობას, რომლის შემოტანაც დოკუმენტის გარეშეა შესაძლებელი; ამ ზღვარს ზემოთ შემოტანა სამედიცინო დოკუმენტაციის საფუძველზე ხდება, ხოლო საჭირო რაოდენობა დღიური დოზით ითვლება, გამრავლებული ვიზიტის დღეებზე ან მკურნალობის კურსის ხანგრძლივობაზე. სპეციალურ კონტროლს დაქვემდებარებული პრეპარატები ამ წესით არ წყდება. ბრძანება საფოსტო გზავნილებსაც ეხება: დაზიანებული შეფუთვით, ეტიკეტის გარეშე ან გაურკვეველი დასახელებით გამოგზავნილი წამალი შეიძლება ჩამოერთვას.

ნარკოტიკული საშუალებებისა და ფსიქოტროპული ნივთიერებების შემცველ წამლებზე ცალკე წესი მოქმედებს, მინისტრის 2011 წლის 15 ივნისის №01-32/ნ ბრძანება. ის საზღვარგარეთ შეძენილი ასეთი წამლის 31 დღის მარაგის შემოტანას უშვებს, საბაჟო დეკლარაციითა და სამი დოკუმენტით:

• რეცეპტის ასლი, ინგლისურად თარგმნილი და უფლებამოსილი ორგანოს მიერ დამოწმებული; მასში უნდა ეწეროს პაციენტის მონაცემები, დიაგნოზი, პრეპარატის დასახელება და ფორმა, რაოდენობა, მიღების წესი და კურსის ხანგრძლივობა;
• ექიმის ცნობა, ასევე ინგლისურად თარგმნილი და დამოწმებული;
• ნამდვილობის დამადასტურებელი დოკუმენტი გამცემი ქვეყნის უფლებამოსილი ორგანოს ხელმოწერითა და ბეჭდით.

გამონაკლისია ყველაზე მკაცრად კონტროლირებადი ჯგუფები: 1961 წლის კონვენციის IV ცხრილის ნარკოტიკული საშუალებები და 1971 წლის კონვენციის I ცხრილის ფსიქოტროპული ნივთიერებები ამ გზით არ შემოდის. თუ საზღვარგარეთ დანიშნული პრეპარატი საქართველოში რეგისტრირებული არ არის და მკურნალობა დაბრუნების შემდეგაც დიდხანს გრძელდება, ჩანთით ჩამოტანა რეგულარული მომარაგების საიმედო გზა არ არის: ამისთვის ინდივიდუალური იმპორტის ნებართვა გამოიყენება, რომლის პროცედურაც მედიკამენტების იმპორტის გვერდზეა.

წამლის გატანა საქართველოდან: კონტროლირებადი პრეპარატები

თუ საქართველოდან მიემგზავრებით და თან ნარკოტიკული ან ფსიქოტროპული წამალი მიგაქვთ, იმავე №01-32/ნ ბრძანების მიხედვით წინასწარ მიმართავთ სამედიცინო საქმიანობის მარეგულირებელ სახელმწიფო სააგენტოს. განცხადებაში მიუთითებთ დანიშნულების ქვეყანას და მოგზაურობის მიზანს და ურთავთ:

• ცნობას ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ (ფორმა IV-100/ა);
• რეცეპტის ნოტარიულად დამოწმებულ ასლს;
• ექიმის ცნობის ნოტარიულად დამოწმებულ ასლს;
• დანიშნულების ქვეყნის მიერ მოთხოვნილ სხვა დოკუმენტებს.

ბრძანება ზოგადად 31 დღის მარაგის გატანას ითვალისწინებს, ჩანაცვლებითი თერაპიის პაციენტებისთვის კი გაცილებით მცირე ზღვარს. სააგენტოს მიერ გაცემული დოკუმენტი საბაჟოზე წარედგინება. ეს საქართველოს მხარის მოთხოვნაა; დანიშნულების ქვეყნის წესს ის არ ცვლის და ორივე ცალ-ცალკე უნდა შესრულდეს. ფორმა 100 ამ შემთხვევაშიც მთავარი სამედიცინო დოკუმენტია, და რა უნდა ეწეროს მასში, ფორმა 100-ის გზამკვლევში ნახავთ.

ჩეკლისტი: რამდენიმე კვირით ადრე და გამგზავრების დღეს

რამდენიმე კვირით ადრე

• ჩამოწერეთ ყველა პრეპარატის მოქმედი ნივთიერება და დოზა.
• შეამოწმეთ დანიშნულების და სატრანზიტო ქვეყნების წესები ოფიციალურ წყაროებში.
• აიღეთ ექიმის წერილი და რეცეპტი მოგზაურობის თარიღებით.
• შეუკვეთეთ თარგმანი და, საჭიროებისას, დამოწმება ან ნებართვა.
• დაითვალეთ რაოდენობა და შეიძინეთ მარაგი ორიგინალ შეფუთვაში.

გამგზავრების დღეს

• წამლები, დოკუმენტები და მოწყობილობები ხელბარგშია.
• მაცივარში შესანახი პრეპარატი თერმოჩანთაშია და ელემენტს პირდაპირ არ ეხება.
• ციფრული ასლები ტელეფონშია, ხოლო ქაღალდის ეგზემპლარი ცალკე ჯიბეში.
• უსაფრთხოების შემოწმებაზე თანამშრომელს წინასწარ ეუბნებით, რომ სამედიცინო ნივთები გაქვთ.

თუ წამლები მკურნალობისთვის მიგაქვთ საზღვარგარეთ, ისინი დიდი პაკეტის ნაწილია; დანარჩენი დოკუმენტები ეტაპების მიხედვით საზღვარგარეთ მკურნალობის ჩეკლისტშია. რეცეპტისა და წერილის თარგმანის ფასს თარგმანის კალკულატორით წინასწარ დაითვლით.

ხშირად დასმული კითხვები წამლებით მოგზაურობაზე