სოციალურად დაუცველის და შშმ სტატუსი: როგორ მოქმედებს მკურნალობის დაფინანსებაზე და როგორ მივიღოთ

რა არის სოციალურად დაუცველის სტატუსი და სარეიტინგო ქულა?

ოფიციალურად ასეთი „სტატუსი“ ცალკე დოკუმენტით არ გაიცემა. არსებობს სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიანი ბაზა, რომელიც მთავრობის 2010 წლის №126 დადგენილებით შეიქმნა და რომელსაც სოციალური მომსახურების სააგენტო აწარმოებს. ოჯახი ბაზაში რეგისტრირებულად ითვლება მაშინ, როცა მას სარეიტინგო ქულა აქვს მინიჭებული. ქულა ოჯახის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის პირობითი მაჩვენებელია: რაც უფრო დაბალია, მით უფრო მოწყვლადად ითვლება ოჯახი.

ქულა ოჯახზე ითვლება და არა ერთ ადამიანზე. ოჯახად კი ითვლება ერთ განცალკევებულ საცხოვრებელში მუდმივად მცხოვრები და ერთობლივ მეურნეობას ეწევა პირთა წრე, რომელიც შეიძლება ერთსულიანიც იყოს. ოჯახის შემადგენლობაში არ ითვლება, მაგალითად, ზედიზედ სამ თვეზე მეტი ვადით საზღვარგარეთ წასული წევრი, თუმცა ამ წესს გამონაკლისი აქვს: არ ითვლება ის პერიოდი, როცა 18 წლამდე წევრი ან მისი თანმხლები საზღვარგარეთ ონკოლოგიურ მკურნალობას გადის სახელმწიფო ბიუჯეტის დაფინანსებით.

ბაზაში რეგისტრაცია შეუძლია ოჯახს, რომლის წევრები საქართველოს მოქალაქეები არიან, ან აქვთ პირადობის ნეიტრალური მოწმობა, მუდმივი ბინადრობის მოწმობა, საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირის ბინადრობის მოწმობა ან ლტოლვილის თუ ჰუმანიტარული სტატუსი.

რა ქულა რას იძლევა ჯანდაცვაში?

ჯანდაცვის პროგრამებს საკუთარი ზღვრები აქვთ და ერთი და იგივე ქულა სხვადასხვა პროგრამაში სხვადასხვა შედეგს იძლევა. ცხრილი 2026 წელს მოქმედ სახელმწიფო წესებს აჯამებს.

თუ ადამიანი რამდენიმე კატეგორიას მიეკუთვნება, საყოველთაო ჯანდაცვა 70 000-მდე ქულის ჯგუფს პირველ ადგილზე აყენებს, შემდეგ საპენსიო ასაკს, მკვეთრად გამოხატულ შშმ სტატუსს, ვეტერანს და შშმ ბავშვს. დეტალური პაკეტები და თანაგადახდა საყოველთაო ჯანდაცვის გზამკვლევშია.

მუნიციპალიტეტები სახელმწიფო ზღვრებს არ არიან მიბმული. ზუგდიდის 2026 წლის ჯანდაცვის წესში, მაგალითად, ოპერაციისა და მედიკამენტების თანადაფინანსებისთვის 65 001-ზე ნაკლები ქულაა საჭირო, ძვირადღირებული კვლევებისთვის კი 100 001-ზე ნაკლები. ამიტომ თქვენი ქალაქის წესი ცალკე შეამოწმეთ; როგორ, მუნიციპალური დახმარების გზამკვლევში ვხსნით.

როგორ მივმართოთ სოციალური მომსახურების სააგენტოს?

1. შეავსეთ განაცხადი

   განაცხადი სააგენტოს ტერიტორიულ ერთეულში მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით შეიტანება, დადგენილი ფორმით. შეავსებს ოჯახის უფლებამოსილი წარმომადგენელიც, ანუ სრულწლოვანი ქმედუნარიანი წევრი ან კანონიერი წარმომადგენელი.

2. დაელოდეთ ვიზიტს

   განაცხადის ჩაბარებით ოჯახი თანხმდება, რომ სააგენტოს უფლებამოსილ პირს 8:00-დან 22:00 საათამდე შეუშვებს საცხოვრებელში და დაათვალიერებინებს ბინას. ვიზიტამდე სააგენტო შემოსავლების სამსახურის მონაცემებით ოჯახის თითოეული წევრის შემოსავალს ამოწმებს.

3. გაიარეთ ინტერვიუ

   ოჯახის დეკლარაცია ვიზიტის დროს ივსება. ოჯახი ასახელებს წარმომადგენელს, რომელიც კითხვებს პასუხობს, ხოლო აგენტი ობიექტურ ინფორმაციას დათვალიერებითა და დოკუმენტების შემოწმებით აგროვებს.

4. დარეგისტრირდით სამუშაოს მაძიებლად, თუ საჭიროა

   ერთსულიან ოჯახში, ან როცა ოჯახს ერთზე მეტი არამომუშავე შრომისუნარიანი წევრი ჰყავს, ასეთი წევრები worknet.gov.ge პორტალზე სამუშაოს მაძიებლად უნდა დარეგისტრირდნენ.

5. მიიღეთ ქულა და ამონაწერი

   ქულის მინიჭებაზე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ვადები ვრცელდება. ბაზიდან ამონაწერს ოჯახის სრულწლოვანი წევრი ან კანონიერი წარმომადგენელი ითხოვს და მას იგივე იურიდიული ძალა აქვს, რაც ჩანაწერის საფუძვლად არსებულ დოკუმენტებს.

ამონაწერი აიღეთ მაშინვე, როცა მკურნალობის დაფინანსებას იწყებთ: მას ითხოვს მუნიციპალიტეტი, მას ურთავენ რეფერალური კომისიის განცხადებას და ის ადასტურებს კატეგორიას იქ, სადაც ავტომატური გადამოწმება არ ხდება.

რას ამოწმებს აგენტი და რა არ უნდა გააკეთოთ?

ოჯახის დეკლარაცია რამდენიმე ბლოკისგან შედგება: საცხოვრებელი, ოჯახის წევრების პერსონალური მონაცემები და ფიზიკური მდგომარეობა, განათლება და შემოსავლები, მიწა, პირუტყვი და სხვა ქონება, კომუნალური ხარჯები. შეზღუდული შესაძლებლობის, ობლობის ან მარტოხელა მშობლის სტატუსი დეკლარაციაში მხოლოდ დამადასტურებელი დოკუმენტით აღინიშნება, ამიტომ ეს დოკუმენტები ვიზიტამდე მოამზადეთ. 2024 წლის 1 თებერვლის შემდეგ მინიჭებულ შშმ სტატუსს აგენტი ელექტრონული რეესტრით ამოწმებს.

ზოგიერთი შემოსავალი ოჯახის შემოსავალში არ ჩაითვლება. მათ შორისაა სტიპენდია, ნაფიცი მსაჯულის ანაზღაურება, საარჩევნო კომისიის დროებითი ხელფასი, სამხედრო რეზერვის ანაზღაურება და მაღალმთიანი დასახლების სოციალური შეღავათები. თუ ასეთი შემოსავალი გაქვთ, აგენტს ამის შესახებ დოკუმენტით უთხარით.

ყველაზე ძვირი შეცდომა არაზუსტი ინფორმაციაა. თუ დადგინდა, რომ ოჯახმა ყალბი ან არასწორი მონაცემი მიაწოდა, სააგენტოს შეუძლია რეგისტრაცია შეუწყვიტოს ან უარი უთხრას და ერთი წლით აუკრძალოს ხელახალი მიმართვა. აკრძალვა ოჯახის თითოეულ სრულწლოვან წევრზე ვრცელდება, მაშინაც კი, თუ ის საცხოვრებელს შეიცვლის.

როდის და როგორ იცვლება ქულა?

ქულა სამუდამო არ არის. ის შეიძლება გაიზარდოს, შემცირდეს ან რეგისტრაცია საერთოდ შეწყდეს, და ამ პროცესში ოჯახს ვადები აქვს:

• შეცდომის გასწორება 90 დღეში. თუ შეფასებისას მონაცემი არასწორად ჩაიწერა, შეფასებიდან 90 დღის განმავლობაში განცხადებით და დოკუმენტით შეგიძლიათ კორექტირება მოითხოვოთ. ამის შემდეგ კორექტირება მხოლოდ განმეორებითი შეფასებით ხდება.
• ხელახალი შეფასება ერთი წლის შემდეგ. თუ ქულა თქვენს მდგომარეობას არ შეესაბამება, განმეორებითი შეფასება მისი მინიჭებიდან ერთი წლის გასვლის შემდეგ შეგიძლიათ მოითხოვოთ. სააგენტოს საკუთარი ინიციატივითაც შეუძლია ოჯახის ხელახლა შეფასება.
• ცვლილებების შეტყობინება. მისამართის, ოჯახის შემადგენლობის, სამ თვეზე მეტი ვადით საზღვარგარეთ წასვლის ან შემოსავლის გაზრდის შესახებ სააგენტოს ცვლილების თვის მომდევნო თვის ბოლომდე უნდა აცნობოთ.
• ახალშობილი და გარდაცვლილი წევრი. ბავშვის დაბადებისას სააგენტოს შეუძლია ის ხელახალი შეფასების გარეშე დაამატოს, თუ ბოლო შეფასებიდან და დაბადებიდან ორი წელი არ გასულა. წევრის გამოკლებისას კი ოჯახი თავიდან ფასდება.
• ავტომატური შეწყვეტა. რეგისტრაცია შეფასების გარეშე წყდება, თუ ოჯახის ხელფასის სახით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი ბოლო სამი თვის განმავლობაში ერთ წევრზე ყოველთვიურად 1 250 ლარს უტოლდება ან აღემატება. იგივე ხდება, თუ ქულა 200 000-ს აღემატება და ოჯახი 90 დღეში არც განმეორებით შეფასებას და არც კორექტირებას ითხოვს.

მკურნალობის პერიოდში ეს ვადები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ქულის ცვლილებამ შეიძლება საყოველთაო ჯანდაცვის კატეგორია შუა მკურნალობისას შეცვალოს. პროგრამის წესით, ძირითადი პაკეტის მოსარგებლის დაწყებული გეგმური ან გადაუდებელი შემთხვევა სტატუსის ცვლილების მიუხედავად იმ პაკეტით სრულდება, რომლითაც დაიწყო, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირი უფრო სრული პაკეტის მოსარგებლე ხდება, ხოლო უკვე გაცემული საგარანტიო ფურცელი ვადის ამოწურვამდე მოქმედებს.

როგორ დგინდება შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსი?

შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსს „სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ კანონის საფუძველზე უფლებამოსილი სამედიცინო დაწესებულება ადგენს, ექსპერტიზის შედეგად. კანონი ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვის ოთხ ხარისხს იცნობს: მსუბუქად, ზომიერად, მნიშვნელოვნად და მკვეთრად გამოხატულს. სტატუსის საფუძველია ზომიერი, მნიშვნელოვანი ან მკვეთრი ხარისხი, ხოლო 18 წლამდე პირს კატეგორია „შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის მქონე ბავშვი“ ენიჭება.

ექსპერტიზისას დაწესებულება აგროვებს კლინიკურ და შრომით ანამნეზს, სინჯავს პირს და სწავლობს დოკუმენტებს; საჭიროებისას დამატებით გამოკვლევაზე აგზავნის ან ცნობებს სხვა დაწესებულებებიდან ითხოვს. თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მისვლა შეუძლებელია, შემოწმება სტაციონარში ან სახლში ტარდება. სტატუსის მისანიჭებლად საჭირო გამოკვლევები, მაღალტექნოლოგიური კვლევების გარდა, საყოველთაო ჯანდაცვის პაკეტში შედის. 2024 წლის 1 თებერვლიდან ექსპერტიზის შედეგები შშმ პირთა რეგისტრის ელექტრონულ სისტემაში აისახება.

გადამოწმების ვადები

სტატუსი პერიოდულად გადამოწმდება: ზომიერი ან მნიშვნელოვანი ხარისხისას წელიწადში ერთხელ, მკვეთრისას ორ წელიწადში ერთხელ, ზოგ შემთხვევაში კი 6 თვით დგინდება. უვადოდ სტატუსი ენიჭება, მაგალითად, შეუქცევადი ცვლილებების დროს, როცა არანაკლებ 5 წლის დაკვირვებამ რეაბილიტაციის ეფექტი ვერ აჩვენა, ან საპენსიო ასაკს გადაცილებულ პირს, თუ კლინიკური პროგნოზი კეთილსაიმედო არ არის. გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სტატუსის მოქმედება ჩერდება, ამიტომ გადამოწმების თარიღი წინასწარ ჩაიწერეთ.

თუ საზღვარგარეთ იმყოფებით, განმეორებითი ექსპერტიზა შეიძლება დისტანციურად ჩატარდეს ვიდეოკავშირით, უცხოური სამედიცინო დოკუმენტაციის ქართული, ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანის საფუძველზე. ასეთ თარგმანს ნოტარიული დამოწმების სერვისით ვამზადებთ.

როგორ მოქმედებს შშმ სტატუსი მკურნალობის დაფინანსებაზე?

შშმ სტატუსის ეფექტი ხარისხზეა დამოკიდებული. სახელმწიფო პროგრამებში ის ასე მუშაობს:

• საყოველთაო ჯანდაცვა. მკვეთრად გამოხატული შშმ პირი და შშმ ბავშვი დაცულ ჯგუფში შედიან: გეგმურ ოპერაციასა და გადაუდებელ ჰოსპიტალიზაციაზე თანაგადახდა 20%-ია, მაგრამ არაუმეტეს 1 000 ლარისა, ექიმი-სპეციალისტი კი თანაგადახდის გარეშეა. შშმ ბავშვის კარდიოქირურგიული და ონკოლოგიური ოპერაცია თანაგადახდას არ ექვემდებარება.
• რეფერალური კომისია. მკვეთრად გამოხატული შშმ სტატუსი საშუალო დაფინანსების სტატუსს იძლევა, შემოსავლის შემოწმების გარეშე. როგორ მუშაობს კომისია, რეფერალური პროგრამის გზამკვლევშია.
• მედიკამენტები. შშმ ბავშვები და მკვეთრად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შშმ სტატუსის მქონე პირები ქრონიკული დაავადებების მედიკამენტების პროგრამის მოსარგებლეები არიან.
• რეაბილიტაცია. ფილტვის ქრონიკული დაავადებების 20-დღიანი სარეაბილიტაციო კურსი მკვეთრად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შშმ სტატუსის მქონე პირებზეც ვრცელდება.

თუ ოჯახს ორივე სტატუსი აქვს, საყოველთაო ჯანდაცვა ჯერ ქულას ამოწმებს: 70 000-მდე ქულა უფრო სრულ პაკეტს იძლევა, ვიდრე შშმ სტატუსი, ამიტომ ორივე დოკუმენტი წინასწარ მოამზადეთ.

რა ვქნათ, თუ ქულა ან სტატუსი არასწორად მიგაჩნიათ?

სააგენტოს მიერ ქულის მინიჭება, კორექტირებაზე უარი ან რეგისტრაციის შეწყვეტა ადმინისტრაციული გადაწყვეტილებაა. პირველი ნაბიჯი ყოველთვის 90-დღიანი კორექტირების ვადის შემოწმებაა: თუ შეცდომა აშკარაა (მაგალითად, ოჯახის წევრი ორჯერ ჩაიწერა ან ქონება სხვას ეკუთვნის), კორექტირება ბევრად სწრაფია, ვიდრე დავა. თუ ეს ვადა გავიდა ან სააგენტო არ გეთანხმებათ, გადაწყვეტილება კანონით დადგენილ ვადაში საჩივრდება; როგორ, უარის გასაჩივრების გზამკვლევში ვხსნით.

დოკუმენტების შეგროვებაში, კორექტირების განცხადებასა და საჩივარში Advocat.Ge-ის იურისტები იურიდიული კონსულტაციის ფარგლებში გეხმარებიან, ხოლო თუ სტატუსი სამკვიდრო ან მეურვეობის საკითხს უკავშირდება, მეურვეობის გვერდზე ნახავთ, რა ეტაპებია საჭირო.

ხშირად დასმული კითხვები სოციალურ და შშმ სტატუსზე