უცხოელი პაციენტის უფლებები საქართველოში: თანხმობა, ინფორმაცია, ჩანაწერები და საჩივარი

ვრცელდება თუ არა ქართული კანონი უცხოელ პაციენტზე?

დიახ. პაციენტის უფლებების შესახებ 2000 წლის კანონის მე-9 მუხლის მიხედვით, საქართველოში მყოფ უცხო ქვეყნის მოქალაქესა და მოქალაქეობის არმქონე პირს სამედიცინო მომსახურების მიღების უფლება საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით აქვს გარანტირებული, ხოლო სადაც ასეთი ხელშეკრულება არ არსებობს, ქართული კანონმდებლობით. ეს ნიშნავს, რომ თბილისის, ბათუმის თუ სხვა ქალაქის კლინიკაში ინფორმაციის, თანხმობის, კონფიდენციალურობისა და ჩანაწერების წესები თქვენთვისაც იგივეა, რაც ადგილობრივი პაციენტისთვის.

იმავე კანონის მე-6 მუხლი დისკრიმინაციას კრძალავს, მათ შორის ენის, ეროვნული ან ეთნიკური წარმოშობის, საცხოვრებელი ადგილისა და დაავადების ნიშნით. კლინიკა ამით თქვენი ენის ცოდნას არ კისრულობს, მაგრამ უცხოელობის გამო ნაკლები ინფორმაცია, უარესი პირობები ან სხვა წესები არ უნდა შეგხვდეთ.

რას არ ნიშნავს ეს უფლება

უფლება სამედიცინო მომსახურებაზე უფასო მკურნალობას არ ნიშნავს. ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ კანონის მე-5 მუხლი სახელმწიფო ჯანდაცვის პროგრამებს საქართველოს მოქალაქეებსა და შესაბამისი სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირებს უკავშირებს, ხოლო საყოველთაო ჯანდაცვა, ანუ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული საბაზისო სამედიცინო დაფარვა, უცხოელ ვიზიტორს არ მოიცავს. მკურნალობის ხარჯს თქვენ, თქვენი დამზღვევი ან სხვა გადამხდელი ფარავს; პოლისის როლს დაზღვევის გზამკვლევი ხსნის.

გადაუდებელი სიტუაცია ცალკე წესით წყდება. ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ კანონის 37-ე და 38-ე მუხლებით, ექიმი ვალდებულია, დაგეხმაროთ, თუ თქვენი მდგომარეობა სიცოცხლისთვის საშიშია ან მის სამუშაო ადგილზე გადაუდებელი დახმარება გჭირდებათ. საქართველოში სასწრაფო დახმარების, პოლიციისა და სახანძრო სამსახურის საერთო ნომერი 112-ია.

რა ინფორმაცია გეკუთვნით, სანამ მკურნალობას დაეთანხმებით?

მე-18 მუხლი პაციენტს სრულ, დროულ და გასაგებ ინფორმაციას ჰპირდება: რა სამედიცინო მომსახურებაა ხელმისაწვდომი და რა ღირს, რა აჩვენა გამოკვლევებმა, როგორია დიაგნოზი და პროგნოზი, რა ალტერნატივები არსებობს და რა რისკი მოაქვს მკურნალობაზე უარს. იმავე მუხლით, შეგიძლიათ იკითხოთ, ვინ გიწევთ მომსახურებას და რა გამოცდილება აქვს მას. მე-19 მუხლი კი მიმწოდებელს ავალდებულებს, ახსნა პაციენტის აღქმის შესაძლებლობებს მოარგოს და სპეციალური ტერმინები მინიმუმამდე დაიყვანოს.

უცხოელი პაციენტისთვის ეს უფლება ორ ეტაპად იყოფა. ჩამოსვლამდე ინფორმაციას ჩანაწერების საფუძველზე, დისტანციურად იღებთ, ამიტომ ის წინასწარი ხასიათისაა. ჩამოსვლის შემდეგ, პირისპირ გასინჯვისა და ადგილზე ჩატარებული კვლევების მერე, ექიმი გეგმას აზუსტებს, და საბოლოო ახსნაც სწორედ მაშინ გეკუთვნით. სასარგებლოა, ორივე ეტაპზე ერთი და იგივე კითხვები დასვათ და პასუხები ერთმანეთს შეადაროთ:

• დიაგნოზი და გეგმა. რა არის დიაგნოზი, რა ჩარევა იგეგმება და რატომ არჩია ექიმმა სწორედ ეს გზა.
• ალტერნატივები. რა სხვა ვარიანტი არსებობს, მათ შორის მკურნალობის გადადება ან მისი გაგრძელება თქვენს ქვეყანაში.
• რისკები. რა გართულებებია შესაძლებელი და რა მოხდება, თუ ჩარევაზე უარს იტყვით.
• შემსრულებელი. რომელი ექიმი ჩაატარებს ჩარევას და რამდენად ხშირად აკეთებს ის ამ კონკრეტულ პროცედურას.
• ღირებულება. რა ეღირება მომსახურება და რა შეიძლება დაემატოს, თუ გეგმა შეიცვალა.
• გამგზავრება. რამდენ ხანს უნდა დარჩეთ ქალაქში; ფრენის ნებართვა მკურნალი ექიმის გადაწყვეტილებაა და არა ავიაბილეთის თარიღისა.

ინფორმირებული თანხმობა: როდის არის ის წერილობითი?

22-ე მუხლი სამედიცინო მომსახურებას პაციენტის ინფორმირებულ თანხმობას უკავშირებს: ჯერ ახსნა, მერე გადაწყვეტილება. ზოგ შემთხვევაში თანხმობა აუცილებლად წერილობით ცხადდება, მათ შორის ქირურგიული ოპერაციის, დიალიზის, გენეტიკური კვლევის, სხივური თერაპიის, ქიმიოთერაპიისა და სისხლის გადასხმის წინ. სამკურნალოდ ჩამოსული პაციენტების უმეტესობა სწორედ ამ ჩამონათვალში ხვდება, ამიტომ ხელმოწერილი ფორმა თქვენი მკურნალობის ერთ-ერთი მთავარი დოკუმენტი იქნება.

თანხმობა კონკრეტულ ჩარევას ეხება და არა კლინიკას ზოგადად. თუ ჩამოსვლის შემდეგ ექიმმა სხვა მეთოდი ან დამატებითი პროცედურა შემოგთავაზათ, ახალი ახსნა და ახალი გადაწყვეტილება გჭირდებათ. ზრდასრული პაციენტი, რომელსაც გადაწყვეტილების მიღება შეუძლია, თანხმობას თავად აძლევს; წარმომადგენელი ჩვეულებრივ მაშინ ერთვება, როცა პაციენტი არასრულწლოვანია ან ნებას ვერ გამოხატავს.

23-ე მუხლით, ქმედუნარიან პაციენტს შეუძლია უარი თქვას მკურნალობაზე მის ნებისმიერ ეტაპზე, კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა. უარის სამედიცინო შედეგებს ექიმი გიხსნით, ფინანსურს კი კლინიკასთან დადებული ხელშეკრულება განსაზღვრავს, ამიტომ გაუქმების პირობები გადახდამდე უნდა იცოდეთ.

გაქვთ თუ არა თარჯიმნის უფლება ქართულ კლინიკაში?

არა, ასეთი ცალკე უფლება ქართულ კანონში არ არის. პაციენტის უფლებების შესახებ კანონი არც თარჯიმანს ახსენებს და არც თქვენს მშობლიურ ენაზე ინფორმაციის მიღებას. ამ საკითხთან ყველაზე ახლოს მე-19 მუხლია, რომლის მიხედვითაც ახსნა პაციენტის აღქმას უნდა შეესაბამებოდეს, მაგრამ ის კლინიკას თარჯიმნის მოწვევას არ ავალდებულებს.

შედეგი პრაქტიკულია: თუ ექიმის ინგლისური ან რუსული თქვენთვის საკმარისი არ არის, ინფორმირებული თანხმობა ფორმალობად იქცევა. ამიტომ ენა მკურნალობის დაგეგმვის ნაწილია, ისევე როგორც ფრენა ან სასტუმრო. ჩვენთან კომუნიკაცია ინგლისურად, რუსულად და, თარჯიმნის მეშვეობით, სხვა ენებზეც შეგიძლიათ. ქვემოთ ჩამოთვლილია მომენტები, როცა ზუსტი თარგმანი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

ზეპირ თარგმანს ადგილზე ან დისტანციურად სამედიცინო თარჯიმნის სერვისით ვაწყობთ, ხოლო ცალკეული ტერმინის გასარკვევად ტერმინების ლექსიკონიც გამოგადგებათ.

ვის შეიძლება გაუზიაროს კლინიკამ თქვენი დიაგნოზი?

27-ე და 28-ე მუხლები კლინიკას ავალდებულებს, დაიცვას პაციენტის შესახებ ინფორმაცია. მისი გამჟღავნება დასაშვებია თქვენი თანხმობით, მესამე პირების დასაცავად ან კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონით, ჯანმრთელობის მონაცემები განსაკუთრებული კატეგორიისაა და მათ დამუშავებას მკაცრი წესები აქვს.

უცხოელი პაციენტის გარშემო ხშირად ბევრი ადამიანია: თანმხლები პირი, ოჯახი სახლში, თქვენი ქვეყნის ექიმი, დამზღვევი, კოორდინატორი. კლინიკამ შეიძლება არ იცოდეს, ვის რა უნდა უთხრას, და ან ზედმეტი თქვას, ან ზედმეტად ცოტა. ამიტომ მიღებისას წერილობით მიუთითეთ, ვის შეიძლება მიეწოდოს ინფორმაცია და რა მოცულობით, მაგალითად: „თანმხლებ პირს სრულად, დამზღვევს მხოლოდ ანგარიში და ეპიკრიზი“.

თუ კლინიკა თქვენს ჩანაწერებს საზღვარგარეთ, მაგალითად თქვენს ექიმს, თავად უგზავნის, ეს მონაცემების საერთაშორისო გადაცემაა და კანონიერ საფუძველს საჭიროებს; ერთ-ერთი ასეთი საფუძველი თქვენი წერილობითი თანხმობაა, რომელსაც რისკების შესახებ ინფორმირების შემდეგ იძლევით. პერსონალური მონაცემების დაცვას საქართველოში სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ზედამხედველობს, და კონფიდენციალურობის დარღვევის საჩივარიც მას ეგზავნება.

შეგიძლიათ თუ არა სხვა ექიმის აზრის მოსმენა?

მე-7 მუხლით, პაციენტს შეუძლია თავისუფლად მიმართოს სხვა ექიმს ან სხვა სამედიცინო დაწესებულებას მეორე აზრისთვის. კანონი ამ უფლებას დროში არ ზღუდავს: მისი გამოყენება შეგიძლიათ ჩამოსვლამდე, როცა ხელთ მხოლოდ დისტანციური შეთავაზება გაქვთ, და ჩამოსვლის შემდეგაც, თუ ადგილზე გეგმა მნიშვნელოვნად შეიცვალა.

ორგანიზაციულად მეორე აზრი ყველაზე იოლი ჩამოსვლამდეა, სანამ ფრენა, სასტუმრო და წინასწარი გადახდა დაფიქსირებული არ არის. თუ ადგილზე გადაწყვიტეთ სხვა ექიმთან მისვლა, პირველ კლინიკას იქ ჩატარებული ყველა კვლევის ასლი სთხოვეთ, რომ მეორე სპეციალისტს იგივე კვლევების გამეორება არ დასჭირდეს. გაითვალისწინეთ, რომ მეორე აზრი ცალკე ვიზიტი და ცალკე ხარჯია. დამოუკიდებელ შეფასებას, წერილობით ან ვიდეოზარით, მეორე აზრის სერვისით ვაწყობთ.

როგორ მიიღოთ სამედიცინო ჩანაწერების ასლები გამგზავრებამდე?

მე-17 მუხლი პაციენტს აძლევს უფლებას, გაეცნოს საკუთარ სამედიცინო ჩანაწერებს და მოითხოვოს მათი ნებისმიერი ნაწილის ასლი; მოთხოვნა სამედიცინო დაწესებულებას წერილობით ეგზავნება. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონის მე-14 მუხლი ვადას აწესებს: ასლი მოთხოვნიდან 10 სამუშაო დღეში უნდა გაიცეს, განსაკუთრებულ შემთხვევაში კი ვადა კიდევ არაუმეტეს 10 სამუშაო დღით შეიძლება გაგრძელდეს, რის შესახებაც დაუყოვნებლივ უნდა გაცნობონ. ასლი, როგორც წესი, უფასოა; გონივრული საფასური მხოლოდ მაშინ დაიშვება, როცა ის კანონითაა დადგენილი ან მოთხოვნის შესრულება არსებით რესურსს საჭიროებს.

უცხოელისთვის მთავარი რისკი დროა: 10 სამუშაო დღე ხშირად თქვენს გამგზავრებაზე გვიან იწურება. ამიტომ მოთხოვნა რაც შეიძლება ადრე, ჯერ კიდევ ჰოსპიტალიზაციის დროს შეიტანეთ.

1. ჩამოწერეთ საჭირო დოკუმენტები

   ეპიკრიზი, ოპერაციის ოქმი, ლაბორატორიული და ჰისტოლოგიური პასუხები, კვლევების დასკვნები და თავად გამოსახულებები ციფრული ფორმით, გაწერის ინსტრუქცია და, თუ ჩაგიდგეს, იმპლანტის მონაცემები.

2. შეიტანეთ მოთხოვნა წერილობით

   მიუთითეთ სრული სახელი პასპორტის მიხედვით, მკურნალობის თარიღები და მიღების ფორმა: ქაღალდზე ბეჭდით, ელფოსტით ან ორივე სახით. მოთხოვნის ასლი ან რეგისტრაციის ნომერი შეინახეთ.

3. გადაამოწმეთ, სანამ წახვალთ

   დარწმუნდით, რომ სახელი, დაბადების თარიღი და დიაგნოზი ყველა დოკუმენტში სწორადაა ჩაწერილი; სახლიდან შეცდომის გასწორება გაცილებით მეტ დროს მოითხოვს.

4. მოამზადეთ თქვენი ექიმისთვის

   ქართულ ენაზე შედგენილ დოკუმენტს თქვენი ქვეყნის ექიმისთვის თარგმანი დასჭირდება, ოფიციალური გამოყენებისას კი ზოგჯერ აპოსტილიც.

სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაცემულ დოკუმენტს აპოსტილს საჯარო სერვისის განვითარების სააგენტო, იუსტიციის სამინისტროს უწყება, ნოტარიუსის ჩართვის გარეშე უსვამს. თარგმანის, აპოსტილისა და გაგზავნის თანმიმდევრობას დოკუმენტები სახლისთვის სერვისი აწყობს.

სად იჩივლოთ, თუ თქვენი უფლება დაირღვა?

პრობლემების დიდი ნაწილი, მაგალითად დაგვიანებული ასლი ან გაუგებარი ანგარიში, კლინიკის ხელმძღვანელობისთვის წერილობითი მიმართვით წყდება. თუ ეს არ მოხერხდა, კანონი რამდენიმე გზას იცნობს, და თითოეულს სხვადასხვა შედეგი მოაქვს:

საბჭოსთვის საჩივრის წარდგენის ზუსტი წესი და მისამართი, ისევე როგორც ის, იღებს თუ არა საჩივარს უშუალოდ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო, მიმართვამდე ადვოკატთან დააზუსტეთ. ნებისმიერ გზაზე ერთი და იგივე მასალა გამოგადგებათ: ჩანაწერების ასლები, ხელმოწერილი თანხმობა, შეთავაზება და ანგარიში, მიმოწერა და თარიღიანი აღწერა იმისა, რა მოხდა.

როდის ღირს ადვოკატის ჩართვა?

ყოველ უთანხმოებას ადვოკატი არ სჭირდება, მაგრამ არის სიტუაციები, როცა იურიდიული შეფასება დროს და ფულს ზოგავს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა გამგზავრების დღე ახლოვდება:

• შეთავაზებაში ან ხელშეკრულებაში გაუქმების, თანხის დაბრუნების ან დავის განხილვის პირობები გაუგებარია, გადახდა კი უკვე გთხოვეს.
• საბოლოო ანგარიში წინასწარ შეთანხმებულს მნიშვნელოვნად აღემატება და კლინიკა სხვაობას წერილობით არ ასაბუთებს.
• ჩანაწერების ასლი კანონით დადგენილ ვადაში არ მიგიღიათ.
• გართულება განვითარდა და გაურკვეველია, ვინ იხდის დამატებით მკურნალობას.
• თანხმობის ხელმოწერაზე ზეწოლას გრძნობთ ან ფორმაში ისეთი პირობებია, რომლებიც არავინ აგიხსნათ.
• უკვე სახლში ხართ და საქართველოში წარმომადგენელი გჭირდებათ.

უცხოელი პაციენტების იურიდიულ საკითხებს იურიდიული დახმარების სერვისით ვაკოორდინირებთ: სამართლებრივ შეფასებას, წერილებსა და წარმომადგენლობას პარტნიორი იურიდიული კომპანიის, Advocat.Ge-ის ადვოკატები ასრულებენ, ჩვენ კი საქმეს თქვენს ენაზე ვატარებთ და დოკუმენტებს ვთარგმნით. ადვოკატის ჰონორარი და ჩვენი საფასური სამუშაოს დაწყებამდე, წერილობით თანხმდება. თუ საქართველოში ცხოვრობთ, იგივე უფლებების ყოველდღიური მხარე ადგილობრივი პაციენტებისთვის განკუთვნილ გვერდზეა აღწერილი. რა უნდა შეამოწმოთ ჯერ კიდევ კლინიკის არჩევისას, კლინიკის არჩევის გზამკვლევი ხსნის.

ხშირი კითხვები უცხოელი პაციენტის უფლებებზე